ISTORIJA REPUBLIKE SRPSKE: Pod čijom vladavinom je bila srednjevekovna Bosna

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on StumbleUponShare on TumblrEmail this to someone
Bosna
Foto: wikipedia.org/BosnaSRB RS
Pisac Anala Franačkog kraljevstva (Annales Regni Francorum) zabilježio je da je, nakon što je franačka vojska srušila ustanak panonskog kneza Ljudevita Posavskog, ovaj preduzimljivi vladar prebjegao iz svoje prijestonice Siska, Srbima.

Utočište mu je pružio mjesni gospodar, župan, koga je Ljudevit potom ubio i zavladao umjesto njega.

Ranu srednjovjekovnu Srbiju činile su, prema Konstantinu Porfirogenitu, Raška i Bosna, dok su u primorskim kneževinama Travuniji, Zahumlju, Paganiji i Duklji živjeli Srbi.

U Ljetopisu popa Dukljanina, spisu nastalom tri vijeka kasnije, svakako manje pouzdanom od Porfirogenitovog, stoji i: „Srbiju, pak, koja se zove Zagorje, podijelio je na dvije pokrajine, od kojih se jedna do velike rijeke Drine prostire prema zapadu do planine Borova (Pins montis), nju nazva i Bosnom, a druga obuhvata prostor od rečene rijeke Drine prema istoku do (Lupie) do Skadarskog jezera, nju naziva Raškom.“

Srednjovjekovna Bosna razvila se kao dio prvobitne srpske države u oblastima oko izvora i donjeg toka rijeke Bosne.

Konstantin Porfirogenit naziva je „zemljica“, s obzirom na činjenicu da je ova malena teritorija, koja je uz Rašku bila sastavni dio Srbije, okružena njenom teritorijom. Tek poslije Časlavljeve smrti, sredinom 10. vijeka, Bosna se, kao i Raška, Travunija, Zahumlje i Paganija, izdvojila iz sastava do tada jedinstvene Srbije.

U izvorima se spominje da je 969. hrvatski kralj opljačkao pogranične župe Uskoplje, Luku i Plivu, zbog čega je bosanski ban morao da pobjegne u Ugarsku.

Ipak, u kasnije vrijeme, kada su primorske oblasti sticale manju ili veću samostalnost ili se nadmetale za prvenstvo, Bosna je bila čvrsto povezana sa ostatkom Srbije, njenim budućim sjedištem – Raškom. Dukljanski kralj Bodin je krajem 11. vijeka na čelo Raške i Bosne postavio dvojicu braće – Vukana i Stefana. Stefan je prvi poznati vladar Bosne.

Prvi i danas opštepoznati vladar Bosne bio je Kulin. Kulinovo ime vijekovima je ostalo u narodnoj uspomeni.

O njegovim ranim godinama malo se zna. Izvjesno je da je u vrijeme dolaska Andronika Prvog Komnina na vizantijski prijesto, zajedno sa ugarskom i raškom vojskom, i on poveo svoje odrede u oblast Beograda i Braničeva, odakle su carske trupe ubrzo bile potisnute.

U vrijeme vladavine bana Kulina, pojava jeretičkih zajednica „krstjana“ u Bosni dovela je do međunarodnog zapleta.

U nauci do danas nije izvjesno da li je bila riječ o sljedbenicima savremenih bogumila – pravoslavne sekte, koja se proširila iz Bugarske na Srbiju, gdje ju je progonio Stefan Nemanja, ili je riječ o patarenima, jereticima koji su tih godina iz Italije prelazili u Dalmaciju.

Postoje teorije i da su bosanski „krstjani“ bili samo pravoslavna zajednica koja je, izolovana tokom godina, ušla u jeres. U prilog ovoj tvrdnji govori činjenica da je Kulin ban, u skladu sa pravoslavnim tradicijama, ostavio ćirilski zapis kod ktitorske freske.

U svojoj kancelariji Kulin je držao pravoslavne pisare. Jedan od njih, izvjesni Desivoje, upisao je u povelju Dubrovčanima ime pravoslavnog svetitelja Sv. Jovana Krstitelja, čime je datovao dokument. U osnovi učenja dualističke jeresi bilo je uvjerenje da Bog nije tvorac svega na svijetu.

Do 12. vijeka u Katoličkoj crkvi oblast Bosne je, kad je riječ o crkvenoj jurisdikciji, poistovjećivana sa Srbijom. Ipak, kako se Raška razvijala u odvojenu državu, u vrijeme uspostavljanja njene samostalne crkve Bosna je bila pod jurisdikcijom katoličkog dubrovačkog nadbiskupa.

Ovakve hrišćanske zajednice osuđivale su bogatstvo crkve i njenu složenu hijerarhiju. U Bosanskoj crkvi na čelu je stajao „djed“, a velikodostojnici su nosili titulu „gosti“.

Katolička crkva nastojala je da krstjane predstavi kao jeretike slične zapadnoevropskim katarima.

Godine 1290. na prijesto je stupio Stefan Prvi Kotromanić. Stefan je bio potomak njemačkog viteza koji je došao u Bosnu u vrijeme učvršćivanja ugarske vlasti u zemlji.

Kotromanići će biti na čelu bosanske države tokom gotovo dvije stotine godina.

Novi bosanski ban oženio se Jelisavetom, ćerkom Dragutina Nemanjića, srpskog kralja koji je u to vrijeme upravljao oblastima Srema, Usore i Soli. Tim brakom Stefan Prvi povezao se sa srpskom i ugarskom dinastijom.

Krajem 13. vijeka u Ugarskoj je došlo do rata oko prijestola.

Stefan je podržao Andriju Mlečića. Pošto je konačno prevladao njegov mladi protivnik Karlo Robert, Stefan Prvi Kotromanić morao je da podijeli sudbinu poraženih.

Novi vladar podržao je pretenzije moćne porodice Šubića. Do 1302. godine Mladen Prvi Šubić uspio je da zauzme najveći dio Bosne.

Stefan Dragutin nije bio u stanju da pomogne svom zetu Stefanu Kotromaniću, pošto je i sam bio uvučen u rat u Ugarskoj i Srbiji. Stefan Prvi je umro 1314. godine, ne uspijevši da povrati vlast nad Bosnom.

Stefan Drugi je pregovarao sa vođstvom reda franjevaca. Želio je da uvjeri papu da je Bosna odana katoličanstvu. Bio je, ipak, oprezan da ne dozvoli progon jeretika i šizmatika, budući da je zazirao od ulaska u sukob sa Srbijom.

Srbija je tokom četrdesetih godina 14. vijeka bila zauzeta ratovima sa Vizantijom.

Zato je ban Stefan Drugi uspio da 1349. godine proširi svoju zemlju do Konavala i Kotorskog zaliva. Car Stefan Dušan je upao u Bosnu sa velikom vojskom.

Porazio je banovu vojsku, opsjeo njegovu ćerku Jelisavetu u gradu Bobovcu, a samog Stefana Drugog natjerao da potraži utočište u planinama.

Poslije nekog vremena car Dušan je morao da povuče svoje trupe koje su prodrle do zemalja Šubića i suprotstavi se vizantijskoj vojsci na drugom kraju svog carstva.

Pregovori oko Huma i braka između Jelisavete i carevog sina Uroša nisu uspjeli. Jelisaveta se kasnije udala za ugarskog kralja Ludviga Prvog. Stefan Drugi je umro 1353. godine. Naslijedio ga je sinovac Tvrtko.

Početkom sedamdesetih godina 14. vijeka kao da je došlo do prekretnice u haotičnim prilikama koje su vladale širom razjedinjenog srpskog carstva. Moćni velikaši sa juga, nekada izgledni obnovitelji državnog jedinstva – kralj Vukašin i despot Uglješa, poginuli su u bici na Marici.

Veliki župan Nikola Altomanović, u čijoj su se oblasti, koja se širila od Rudnika do Jadranskog mora, stekle središnje i najstarije srpske zemlje, došao je u sukob sa svojim susjedima, bosanskim banom Tvrtkom Prvim, knezom Lazarom i Dubrovačkom republikom.

Poslije niza sukoba, lišen podrške Ugarske, veliki župan je 1373. godine poražen i oslijepljen. Ban Tvrtko i knez Lazar podijelili su njegove zemlje.

Tvrtko je došao u posjed manastira Mileševe i Onogošta, četiri godine kasnije preoteo je Balšićima nekada Altomanovićeve župe u primorju. Sada je bosanski vladar zavladao prostranim oblastima stare srpske države.

Pošto je car Uroš umro krajem 1371, dok se nasljednik cara Simeona – Jovan, zamonašio, krvno srodstvo bana Tvrtka sa Nemanjićima dobilo je na političkoj važnosti.

Zato se 1377. godine, pošavši u „srpsku zemlju“, Tvrtko krunisao za kralja „Srbljem, Bosni, Primorju i Zapadnim stranam“. Ne zna se tačno gde je izvršeno krunisanje. Izvjesno je da je do njega došlo na Mitrovdan – 26. oktobra 1377. godine.

Početkom 20. vijeka austrougarski pokušaj stvaranja bosanske nacije vodio je ka pokušaju istorijskog krivotvorenja njegovog krunisanja, iako se ne zna tačno gdje je krunisanje obavljeno.

U savremenim dokumentima stoji da je otišao u „srpsku zemlju“, gdje se i krunisao. Pored uvjerenja da je krunisan u manastiru Mileševi, početkom 20. vijeka stvorena je i drugačija teza, prema kojoj se krunisao u Milama pored Visokog.

Ova teza svakako nije tačna, a kraljevske tradicije Tvrtkove su nesumnjivo srpske.

Feljton baziran na antologijskoj knjizi Istorija Republike Srpske dr Nenada Kecmanovića i dr Čedomira Antića.

(Dnevne.rs/Vestinet.rs/Izvor:nedeljnik.rs)

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on StumbleUponShare on TumblrEmail this to someone

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*