DA LI ZNATE ŠTA PREDSTAVLJAJU ČETIRI „S“ NA GRBU SRBIJE: Simbol spasenja, ognjišta i svetlosti (INFO)

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on StumbleUponShare on TumblrEmail this to someone

srbija

Krst sa ocilima je, uz dvoglavog belog orla, najznačajnija heraldička figura koja čini tradicionalni grb naše zemlje, a evo i objašnjenja njegove simbolike

Srbija u srednjem veku nije imala svoj poseban državni (zemaljski) grb jer se smatralo da su zastava i grb vladara simboli države kojom on vlada, a krst sa ocilima između krakova počeo je da se prikazuje kao grb Srbije tek u Ilirskim grbovnicima s kraja 16. veka.

Iz fiktivne heraldike ovaj grb preselio se u srpsku praktičnu heraldiku 18. veka i predstavlja grb ili deo grba Srbije sve do naših dana.

Simbol spasenja

Krst (grč. stavros; lat. crux) je jedan od najstarijih univerzalnih simbola. Javlja se mnogo pre pojave hrišćanstva, kod starih Grka i Rimljana, na starom istoku – kod Hindusa, Kineza iJapanaca, kao i kod starih južno­američkih naroda. Uvek je imao pozitivno, solarno i životvorno značenje, a njegov oblik oduvek je bio zahvalan za razne simboličke kombinacije, ukrašavanja i sl.

Stari Sloveni su još u doba pre primanja hrišćanstva izrađivali nakit krstolikog oblika i krstove od leda posvećene bogu Stribogu. Krst, kao figura, predstavlja ukrštanje vertikalne grede (stabla) ihorizontalne grede (grane) pod uglom od 90 stepeni. Delovi krsta ispod, iznad,levo i desno od mesta ukrštanja nazivaju se krakovi krsta. Osnovni inajpoznatiji tipovi krsta su grčki – sa četiri jednaka kraka i latinski (tzv. krst raspeća) sa dužim donjim krakom.

Foto: Profimedia
Foto: Profimedia

Kroz istoriju, oblik krsta imala je i sprava koja je korišćena kao sredstvo za mučenje i egzekuciju najtežih osuđenika – razbojnika, pobunjenika i nepokornih neprijatelja. Persijski car Darije, u 6. veku p.n.e, naredio je kao odmazdu razapinjanje na krst najuglednijih Vavilonaca. Aleksandar Veliki razapeo je 2.000 najhrabrijih tirskih branilaca kada je 332. p.n.e. posle sedmomesečne opsade konačno osvojio ovaj feničanski grad. Rimski pretor Marko Lucije Kras je 71. godine p.n.e, kada je ugušio Spartakov ustanak, naredio da se 6.000 zarobljenih ustanika robova razapnu na krstove duž 170 km dugog puta od Kapue do Rima.

Prema biblijskim svedočenjima, kazna razapinjanja na krstove primenjivana je i u starom Egiptu, Persiji i kod Jevreja. Jevreji su razapinjali na krst i mrtve osuđenike i neprijatelje da bi ih osramotili. Kaznu razapinjanja na krst ukinuo je tek prvi hrišćanski vladar, Sveti Car Konstantin Veliki 337.godine.

Posle raspeća i mučeničke smrti Isusa Hrista na krstu, krst dobijasasvim drugačiju, novozavetnu simboliku. Krst tako postaje prvi, glavni i osnovni simbol hrišćanstva. On postaje simbol spasenja i znamenje pobede nad smrću i sotonom, simbol večnog života. Zbog toga je krst postao sveprisutan u hrišćanskom svetu i hrišćanskom životu. Obllik krsta imaju hrišćanski hramovi, on se nalazi na crkvama, koristi se kaogrobni znak, kao liturgijski predmet, kao ukras na liturgijskim predmetima i bogoslužbenoj odeždi i insignijama, kao nakit…

Drvetu od koga je načinjen Časni krst, na kom je postradao Isus, tradicija pripisuje interesantnu istoriju. Ono potiče od drveta poznanja dobra i zla, sa kog su plodove okusili Adam i Eva. Isto drvo poznala je i Kraljica od Sabe prilikom svoje posete Caru Solomonu. Od tog drveta načinjen je Časni krst – oruđe Hristovog raspeća i smrti. Igubljeni krstpronašla je majka Sv. cara Konstantina Velikog, carica Jelena, u prvoj četvrtini 4. veka u Venerinom hramu na Golgoti. Krst je odmahpokazivao čudotvorne i isceliteljske moći. Kada je persijski car Hozroj II614. godine osvojio Jerusalim, Časni krst je odnešen u Persiju.

Hram Vaznesenja Hristovog, foto: Wikipedia
Hram Vaznesenja Hristovog, foto: Wikipedia

Pošto je vizantijski car Iraklije porazio Persijance, vratio je 628. godine Časni krst u Jerusalim. Iznevši ga sam Via Dolorosom na Golgotu, položio ga je u hram Vaskrsenja Hristovog, gde se i danas nalazi. Jedna čestica Časnog krsta nalazi se danas u Cetinjskom manastiru u Crnoj Gori..

Simbol ognjišta i svetlosti

Ocilo (ognjilo, kresivo) je naprava od čvrstog metala, obično čelika, polukružnog ili sličnog oblika. Služilo je za paljenje vatre, pošto seudaranjem ocila o kremen (kremen kamen) stvarala inicijalna varnica. Simboličke predstave ocila javljaju se još u V milenijumu pre Hrista u Mesopotamiji, a potom i kod mnogih dalekoistočnih naroda, južnoameričkih civilizacija, Jevreja, starih Grka i Rimljana. Ocilo je svuda simbolizovalo vatru, ognjište i svetlost i bilo je znamenje mnogihvrhovnih božanstava.

U heraldici, ocila najčešće imaju četiri obllika. Mogu biti zatvorenog tipa,pa ako su uglaste forme, podsećaju na majuskulno slovo beta (B), a ako imaju oblu formu, podsećaju na minuskulno slovo beta (β). Mogu biti iotvorenog tipa. Njihova uglasta forma podseća na uglastu zagradu ( [ ), a obla na ćirilično slovo S. Među ocilima kao upotrebnim predmetima možemo pronaći slične forme. U srpskoj heraldici 19. i 20. veka javlja sei uglasto ocilo, nalik slovu E.

Ovim pobeđuj!
Krst će se najpribližnije heraldici javiti kao simbol na zastavama. Prema legendi, noć uoči odsudne bitke za Rimski presto, Sveti car Konstantin Veliki usnio je krst sa porukom „ovim pobeđuj!“. Konstantin je odmah naredio da se izradi barjak (labarum) sa takvim simbolom. Sutradan, te 312. godine u bici kod Mulvijskog mosta, nadomak Rimskih zidina, Konstantin je odneo pobedu nad Maksencijem.

Pretpostavlja se da je znak koji je Konstantin usnio bio zapravo Hrizmon – Hristov monogram, poznatiji kao Hi­Ro monogram. On će se kasnije redovno javljati na vizantijskim zastavama, novcu, pečatima i štitovima. Pored Hrizmona, na istim mestima javljaju se i sami krstovi različitog oblika.

Na Zapadu su sama heraldika i krst imali veoma brz razvitak. U Vizantiji i srednjovekovnoj Srbiji, krst je sveprisutan simbol. Međutim, drugačije društvene i političke okolnosti zbog kojih je heraldika na ovim prostorima imala drugačiji i u suštini sporiji razvitak, krst neće imati posebnu heraldičku ulogu u Vizantiji, pa i ni u Srbiji, sve do novog vremena.

Plivanje za Časni krst, foto: Zorana Jevtić
Plivanje za Časni krst, foto: Zorana Jevtić

Na zlatnom pečatu srpskog kneza Strojimira nalazi se, kao centralni motiv patrijaršijski (šestokraki) krst. Kasnije on se javlja kao deo vladarskih insignija, kao ukras ili invokativni element. Izvori iz 13. veka spominju zastavu kralja Uroša, koja nije sačuvana. Sudeći prema prikazima zastave na novcu Uroša I, mogli bismo zaključiti da se radilo o zastavi sa prikazom krsta. Ovo potvrđuju izapadni izvori poput engleskog Lord Marshals Roll iz 1295, koji kao grb kralja Srbije prikazuje crveni štit sa srebrnim krstom. Zastave koje se danas čuvaju u riznici manastira Hilandara, a koje se pripisuju caru Dušanu, takođe su barjaci krstaši.

Tetravasilion – grb Paleologa

U 13. veku, u vreme vladavine dinastije Paleologa, vizantijski novac sve češće sadrži tetragram koji čini krst kantoniran sačetiri grčka slova beta. Ovaj tetragram često se i danas tumači kao nekavrsta šifre, tj. kriptograma. Pojedini naučnici su pretpostavljali da te četiribete moraju imati neko značenje. Tumačili su ih kao skraćenicu za Vontei (Pomozi), Vasileus Vasileon Vasileuon Vasileusi (Car careva caruje carevima) ili za Stavre Vasileos Vasileon Vasilei Vontei (Krste, Cara careva, pomozi cara).

Međutim, izvorni grb Paleologa je krst kantoniran ocilima, a njegovo tumačenje kao tetragrama – krsta kantoniranog slovima beta, stvoreno je kasnije na Zapadu u krugovima porodica koje su, kao srodnici Paleologa, koristile ovaj znak. Na to ukazuje, pre svih, Pseudo-Kodin (14. vek) u delu „O činovnicima“. Govoreći o izgledu uobičajene carskezastave – flamulona, Pseudo­-Kodin je doslovno opisuje kao carsku zastavu sa krstom među ocilima.

Bez obzira na to najčešći naziv za grb Paleologa u heraldičkoj literaturi ostao je tetravasilion. Već od 13. veka tetravasilion je smatran na Zapadu grbom Paleologa i Vizantije. U samom Romejskom carstvu takvim se počeo smatrati tek od14. veka.

Foto: Wikipedia
Foto: Wikipedia

Izgled vizantijskih flamulona, pored pomenutog opisa, poznat nam je još samo preko prikaza iz zapadnih pomorskih karata (portolana) i putopisaiz 14. i 15. veka. U jednom od njih je zastava Grčkog carstva opisana kao rumena zastava sa zlatnim krstom i četiri zlatna ocila.

Tetravasilon Paleologa i Vizantije nastavio je svoj život i posle 1453. godine i nestanka Romejskog carstva sa istorijske pozornice preko grbova srodnika i navodnih srodnika Paleologa i u zapadnim grbovnicima. Teravasilon danas nalazimo na stegu Arhiepiskopa Atinskog i cele Jelade, i u jednom sličnom obliku u srpskoj heraldici..

Vizantijsko nasleđe

Krst sa ocilima je, uz dvoglavog belog orla, najznačajnija heraldička figura koja čini tradicionalni grb Srbije. Vremenom su se formirala dva paralelna mišljenja koja se međusobno ne isključuju. Jedno, da je krstsa ocilima simbol srpske države, a dvoglavi orao simbol dinastije, idrugo, da je krst sa ocilima simbol srpske nacije, a dvoglavi orao simbol srpske države.

Najstarija pojava ovog simbola na srpskim prostorima vezuje se za čuveni polijelej iz manastira Visoki Dečani, dar kneginje MIlice i kneževića Stefana i Vuka Lazarevića. Nastao je 1397, kada je Milica sa sinovima obnovila manastir razrušen posle Kosovske bitke1389. godine. Nedugo posle pojave tetragrama na Dečanskom polijeleju, između1402. i 1427. godine, krst sa ocilima će se javiti na novcu despota Stefana Lazarevića.Pojava krsta sa ocilima u Srbiji vezana je isključivo za vizantijsko nasleđe. Dakle, krst i ocila ne mogu se povezati sa Despotovim brakom sa Jelenom Gatiluzi iz 1405. godine, čija je porodica, budući u srodstvusa Paleolozima koristila i tetravasilion.

Visoki Dečani, foto: FonetVisoki Dečani, foto: Fonet

Ovaj heraldički motiv još teže se može povezati sa Despotovim vazalstvom prema Ugrima. Gotovo istovetan motiv nalazio se na novcu ugarskog kralja, vizantofila Bele III (12. vek). Bela je, međutim, pripadao dinastiji Arpadovića, koja je vladala Ugarskom do 1301. godine. U vreme despota Stefana, heraldički simboli Ugarske su se već uveliko bili promenili.

Danas je sasvim jasno da su pokušaji „čitanja“ srpskog grba kaotetragrama tj. kao kriptograma četiri slova S, nenaučni i pogrešni. Čitanja magijskog prizvuka poput „Samo sloga Srbina spasava“, „Samo Srbin slavi slavu“, „Srbin Srbina sekirom seče“ ili „Sveti Sava srpska slava“, samo su inverzivna reakcija na enigmu značenja ocila, kao i u slučaju tetravasiliona Paleologa..

Sudbonosni simbol

Od pojave krsta saocilima na Dečanskom polijeleju (1397) i na jednoj seriji novca despota Stefana (1402-1427), proći će više od jednog i po veka do ponovne pojave ovog simbola. Ovaj put krst i ocila javiće se u potpuno heraldičkoj formi, u domenu teorijske heraldike, kao Grb Srbije u tzv. ilirskoj heraldici. Pod pojmom ilirska heraldika podrazumevamo grbove koji se pojavljuju u korpusu (porodici) tzv. Ilirskih grbovnika. Oni su nastali iz poduhvata španskog admirala hercegovačkog porekla don Pedra (Petra) Ohmućevića da falsifikovanjem povelja, rodoslova i grbova dokaže svoje nepostojeće plemićko i katoličko poreklo ne bi li dobio špansku plemićku titulu i postao vitez Reda Svetog Jaga.

U Ilirskim grbovnicima mešaju se fikcija i realnost balkanske i slovenske heraldike, grbovi su blazonirani u skladu sa vremenom nastanka i stilom prepisivača i imaju brojne greške u signaturama. Ipak, oni imaju veliku umetničku vrednost i ogroman značaj za srpsku heraldičku teoriju ipraksu. Oni su vekovima čuvali neke od najvažnijih motiva srpskesrednjovekovne heraldike. Jedini su izvor za pitanje heraldičkih boja, kojih nema u drugim srpskim srednjovekovnim heraldičkim izvorima, poput novca, pečata i reljefne plastike.

Krst i ocila srećemo u najstarijem sačuvanom Korenić­-Neorićevom grbovniku iz 1595. godine. Od tada se javlja i u svim potonjim prepisima,pre svega kao grb Srbije, ali i kao deo fiktivnih (apokriofnih), kombinovanih grbova pripisivanih carevima Dušanu i Urošu I. Krst sa ocilima javlja se u svim ilirskim grbovnicima i kao deo fiktivnog grba Mrnjavčevića.

Grb Srbije u ilirskim grbovnicima prikazivan je uvek na štitu crvene boje. Krst je po pravilu uvek bio bele (srebrne), a ocila žute (zlatne) boje. Boje su bivale drugačije jedino u slučaju grba Mrnjavčevića, gde je štit bio bele, krst crvene, a ocila plave boje. U većini ilirskih grbovnika izgled ocila identičan je onima iz Dečana. Moguće je da su sastavljači Ohmućevićevog protografa i Korenić­-Neorićevog grbovnika informaciju oizgledu krsta i ocila sa dečanskog polijeleja dobili od pećkog monaha Damjana Ljubibratića, koji je oko 1595. godine boravio diplomatskom misijom u Dubrovniku i Napulju, a čiji se grb nalazi u Korenić-­Neorićevom grbovniku.

Iz ilirskih grbovnika krst sa ocilima, kao grb Srbije, prelazi u drugu, štampanu literaturu (Mavro Orbini, Kraljevstvo Slovena, 1601; Šarl Di Kanž, Istoriji Vizantije, 1680). Krajem 17. veka javiće se i prvi prikazgrba Srbije u praktičnoj heraldici. Posle 1689. izrađena je (ili gravirana) sablja Mihaila Raškovića, oficira u austrijskoj službi i austrijskog plemića,a potomka Raškovića, beratlijskih kneževa Staroga Vlaha. Na njoj je prikazan kao grb Srbije krst sa četiri polumeseca između krakova.

Očigledne polumesece, čak antropomorfnog oblika, naučnici su pravdali greškom ugarskog gravera koji je pogrešno protumačio ocila sa nekogod uzora.U grbovniku Stematografija (1701. i 1702. god.) Pavle Vitezović Riterkao grb Srbije prikazuje štit sa krstom i ocilima sasvim nalik onim sa dečanskog polijeleja. Ispod grba nalaze se stihovi na latinskom kojiobjašnjavaju sam grb: Srbija nosi kao znamenje krst i ognjila u crvenom polju/za krst je ona pretrpela mnoge vatre/sada kada je krst oboren, ona još podnosi udarce/ stoga je i po sudbini i stvarno nazvana Servijom.

Na kraju knjige Riter ovom mističko­poetskom tumačenju dodaje irazjašnjenje u prozi: … taj je krst spomen na Konstantinov, i drugi pripisuju isto znamenje Carigradu, sa promenjenim ili netačno primenjenim bojama, a mesto ognjila stavljaju grčko slovo B. Udesom sudbine je ovaj simbol pripao Srbima, jer oni, pošto su često i dugo bilinapadani čelikom i ognjem radi hrišćanskih oltara i rodnih ognjišta dopadoše u tužno ropstvo…

Nacionalno obeležje

Grb Srbije će se iz Riterove „Stematografije“ postepeno i ne bez otpora, preseliti i u praktičnu i zvaničnu upotrebu. To će se dogoditi prvo u crkvenim krugovima, tj. u službenoj upotrebi srpske Crkve na teritoriji Austrije i Ugarske. Oko 1726. krst sa ocilima javlja se kao deo grba Beogradsko­-karlovačke mitropolije. Od tada, pa sve do ponovnog vaspostavljanja srpske Patrijaršije, 1918, krst sa ocilima će kao obeležje za nacionalnost srpske Crkve, ali i kao oblasni grb, biti deo grba Beogradske i svih grbova Karlovačke mitropolije i srpskih patrijaraha u Austriji i Ugarskoj. Posle 1918. grb Srbije postaće deo novogpatrijaršijskog grba – grba današnje Srpske pravoslavne Crkve.

Možda više od Riterove Stematografije, na razvoj srpske heraldike od18. veka do danas imao je prevod ovog dela na slavenoserbski jezik,koji je 1741. godine pod istim naslovom objavio Hristifor Žefarović. Grb Srbije pojaviće se kao ilustracija i u znamenitoj „Istoriji“ Jovana Rajića iz 1794. godine.

Pod snažnim uticajem Žefarovića i Rajića, grb Srbije prelazi u heraldičku praksu ustaničke Srbije. Pronalazimo ga kao deogrba na pečatu Praviteljstvujuščeg Sovjeta Serbskog, na pečatu vožda Karađorđa iz 1806.godine, na pečatima oblasnih sudova – magistrata, na pečatima pojedinih vojvoda iz Prvog srpskog ustanka i kao motiv namnogim ustaničkim zastavama 1804­-1815. godine..

Borba za državni grb

Posle Drugog srpskog ustanka Srbija je u okviru borbe za autonomiju vodila i borbu za dobijanje zvaničnih državnih simbola – grba i zastave. Krst sa ocilima kao tada već opšte prihvaćeni grb Srbije nalazi se napečatima kneza Miloša 1818-­1839, kao istovremeno i knežev lični idržavni grb. Sam knez Miloš bio je ljubitelj pečata i grbova i mnogo je polagao na to da njegova Srbija dobije državno­pravno obeležje i priznate državne znake. Grb kneževine Srbije ozakonjen je prvi put utekstu Sretenjskog ustava, 1835. a potom i Sultanskim fermanom, 1839.

Izgled grba ostao je zabeležen i na zaglavlju Novina serbskih i na jednoj slici Jovana Isailovića Mlađeg. Na štitu crvene boje krst je bio beo, a ocila u početku plava (tj.čelikasto­ugasita), pa je grb tako sadržao boje srpske nacionalne zastave – crvenu, belu i plavu. Kasnije su i ocila prikazivana u beloj boji. Srpska Vojvodina (1848-49) odnosno Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat (1849­-1860) koristili su krst sa ocilima kao grb, u praksi identičan grbu Kneževine Srbije. Prvi pravi dinastički grbovi Obrenovića i Karađorđevića, koji su se u pojedinim segmentimaviše ili manje razlikovali od državnog grba, imali su za osnovu grb Srbije, tj. krst sa ocilima.

Foto: Fonet/AP
Foto: Fonet/AP

Proglasom Srbije za kraljevinu, 1882. promenio se i usložio i njendržavni grb, ali krst i ocila ostaju njegov centralni deo. Uz grb Hrvatske igrb koji je predstavljao Sloveniju, grb Srbije je ušao i u novi grb Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, tj. Jugoslavije.

U grbu FNRJ i potonje SFRJ nije bilo nacionalnih obeležja, pa ni grba Srbije, već samo partijskih, političkih i soc­realističkih simbola. Grb SR Srbije, koji su 1947. blazonirali Moša Pijade, Božidar Jakac i ĐorđeAndrejević Kun, sadržao je u sebi crveni štit sa ocilima u krstolikom rasporedu, ali bez prisustva krsta. Tako osakaćeni grb Srbije korišćen je i kao grb Republike Srbije posle raspada SFRJ 1990­-2004. Krst sa ocilima postaće sastavni deo grba Savezne Republike Jugoslavije 1993.

Sama Republika Srbija konačno će rešiti problem svog novog grba 2004. godine. Tada je kao grb Republike prihvaćen grb Kraljevine Srbije iz 1882. sa minimalnim izmenama u blazonu, koje je načinio predsednik Srpskog heraldičkog društva „Beli orao“, Dragomir Acović. Na novom-starom grbu ponovo su se našli krst i ocila.. . .

(Bašta Balkana)

(Uz knjige „Srpski srednjovekovni grbovi“ Fonda „Princeza Olivera“)

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on StumbleUponShare on TumblrEmail this to someone
  • Jovan Deretic

    O grbu nemate pojma ! Ne pisite gluposti ! Srbski grb datira mnogo pre Hrista !

  • Dusko Popadic

    „Dragi moji ,kako opasuljiti bilo kojeg „GRKA“ da njihovo zvucno slovo „VITA“ pre/krstise razno razne umne velicine u „BETA“ ILI BITA“ JOS uvek tesko ko shvata.“PRAVI PRAVAC PISANJA KAD SE MISLI NA VODORAVNO DELOVANJE .S`DESNA U DESNO ILI S`leva u levo. .O pravcima u sirem smislu kretanja,- to je kao tabu tema. NE/daj boze da nekom padne na pamet da ne/kaze i tvrdi da se pravilno cita, i pise u pravcu skazaljke na satu sa izuzecem „Semitski „naroda to oni rade u suprotnom pravcu. Papir i ostali materijal „NEMA ILI iMA sanse da se samo zapali u znak pro/testa na vekovnu dogmu koju jos nije pregazilo vreme. TV-i ostale kvazi obrazovne kuce ,skole ,fakulteti . Jos se u matematici 1×0=0 (NULA =ZERO) Zar ne . 1 : 0= „ERROR“(TEROR)
    Kako tumacite :01×2=? ili =02 pa suprotnost je:20 -set gresim li? Nastavimo dalje sa glupostima: 03×02=? a moze li se napisati a ne/pogresiti:=006 ili kao suprotnost: 600 .Sad za vas jos jedna glu/po/st.? OKO BROJA 3,142********3 sto je pologici beskonacan broj .-Mislite da je bas tako?.(MISLITE LI DA JE „PO?jam „NULE“ vezan za prazn prostor,vreme i da je to nesto sto znaci u princpu“NE?MA“. Dali je nekom palo na um da po/sto/je i konstante koje bi pojednostavile sistem „STEPENOVANJA“ pa i mozda sistem logoritma . A`,ako niste na nivou majke prirode koja moze da shvati da 5×2=10 a direkna suprotnost je 01 TE da to ni/je i/sto 2×5 ili je i/sto kao 5×2=? (GOS/PO?+DO -OD ALLAHA DO bilo kojeg BOGA preko DIM/i/+ja do „TANGA“ oskudnog po/rivaca „ZLA/t/ni SREDI/na (ZUTO $`preda i OD po/ZADI ..STA dalje da se radi) P .S. Prihvatam svaki savet -bez ljutnje .I`mam uverenje da nisam bas kod kuce .A ko ne verujete mogu vam poslati ko/piju pa po/ njoj i po ovom tekstu mozete zakljuciti da sam ja vec davnosebi rekao z`bogom pameti izgleda da se nisam imao ni skime pozdraviti .Bez uvrede pozdrav od pop. Du-ja tj DU-je sa zbirom OD 55-pet DO 155 -pet Srebr/njaka : I.,V.,X,.(L.),C .,D.,M.= ? RIMljani nisu imali „NULU“ RIM nije imao „ERROR“ A` ..MI=1001-Dna Noc u dva „DATUMSKA „dana .DELO-ALLI babe TJ, ALLI dede i njegvih 40-set A`j/DUKA. „Svakoj „SOVI“ dan pocinje sum/rakom i zavrsava se sa S`ledecim $UM/rakom. Broj 13-est je zeznuti broj u svakom po/gledu.STVLEN na“TABULU OD 5×5 „KVADRATNI“ polja „DRuga veca po/lovina je 13=1/5 +1/4+1/3 JEL`te matem….za decu i ne/dorasle .VI, STE na po/te/zzuu OPROSTI te sto nastojim pravo pis da prilagodim slo/go/vima . a palindromi su jos sire polje ramisljanja „SLIKU STE VIDELI U“RIKVERC“ GRMLJAVINU GROMA NIKAD _za exo ste CULI? KO zna koliko sivih moze stati u s`petkl „AURORA BOREALIS“ ili U SEST ili SEDAM duginih boja u jedan jedini peri skop ili ka/lej/do/skop i sve to shvatiti kao odraz u ogledalu“BRAJEVE AZBUKE NA CIRILO METODU PISE OPRSTCU -TE ovan preko noci postaSV. JOVAN“ I ako imade 20-set prsta ne dobi ime „KQST-a“CAO mili moji sad kud koji. Iza tas/ta/TURE se krije cika DU-ka 111111111×111111111=12345678(9)87654321″